08 - Nguyễn Huệ Thành Phố Đông Hà - Tỉnh Quảng Trị
02333.556.135baotangtinhqt@gmail.com
  • Tổ hợp trưng bày Bom
  • Súng Thần công
  • Bức phù điêu Lá Nhĩ (tympan) Trà Liên 2
ẤN PHẨM, BÀI VIẾT

NHỮNG KINH NGHIỆM THỰC TIỄN QUA CÔNG TÁC SƯU TẦM CỦA BẢO TÀNG QUẢNG TRỊ TRONG 20 NĂM (1989 - 2009)


Ngày cập nhật: 15/07/2018 00:00:00

Bảo tàng Quảng Trị được chia tách từ bảo tàng Bình Trị Thiên sau ngày tỉnh nhà được lập lại (tháng 7/1989). Trong buổi ban đầu ấy bao sự truân chuyên, nhọc nhằn mà nhiều lớp cán bộ - công nhân viên luôn oằn mình gồng gánh để định hình nhiệm vụ  nơi “miền đất mẹ thân thương”. Cơ quan làm việc không có huống chi là hệ thống kho tàng bảo quản hiện vật. Cái điệp khúc “ăn nhờ ở đậu”, thuê trụ sở làm việc và vận chuyển kho cứ lặp đi, lặp lại trong một thời gian khá dài. Lưng vốn với hơn 3000 hiện vật gốc đủ các loại hình: khảo cổ học, dân tộc học, chiến tranh cách mạng... nằm im thin thít trong các hòm kệ hơn chục năm trời mà không sao xử lý được. Rồi lại quản lý một số lượng di tích lịch sử - văn hoá không nhỏ nằm khắp nơi trên địa bàn toàn tỉnh. Có thể nói đây là chặng đường không dài so với sự nghiệp bắt đầu xây dựng bảo tàng mang tên Quảng Trị trong buổi “hồi sinh”. “Hàng núi” công việc như làm hồ sơ xếp hạng, trùng tu - tôn tạo, điều tra - khảo sát di tích, sưu tầm hiện vật, rồi việc “chăn trâu”, cắt cỏ, trồng cây tôn tạo di tích Thành Cổ bước đầu đã có những đổi thay đáng kể. Khó có thể hình dung nổi những ngày gian khổ sau ngày tỉnh nhà được lập lại, điều đáng mừng quãng thời gian này cán bộ - công nhân viên bảo tàng Quảng Trị đã làm được nhiều điều vượt sức tưởng tượng nhưng rất đáng trân trọng mà không phải bất kỳ bảo tàng địa phương nào cũng làm được.

Đứng trước trách nhiệm lớn lao mà lịch sử của vùng đất và con người Quảng Trị giao phó, lãnh đạo thời bấy giờ là T.S Nguyễn Bình phải cân nhắc, đo đếm từng đầu mối công việc, lên chương trình kế hoạch hoạt động, xác định nhiệm vụ trọng tâm công tác Bảo tàng. Trước mắt khi chưa có sở vật chất, sưu tầm là công tác hàng đầu vừa là phục vụ trưng bày bổ sung tại các di tích như địa đạo Vịnh Mốc, Thành Cổ Quảng Trị, khu trụ sở CPCMLTCHMNVN... và triển lãm chuyên đề tại các huyện, thị xã và vừa bổ sung hiện vật gốc cho kho cơ sở. Bởi vì đây là nguồn sử liệu quý giá, tin cậy cho công tác nghiên cứu, phổ biến tri thức khoa học về lịch sử xã hội và lịch sử tự nhiên của tỉnh Quảng Trị; làm nền tảng cho các chủ đề trưng bày sau này khi xây dựng được Bảo tàng.

Nhận thức công tác sưu tầm hiện vật là khâu quan trong trong 6 khâu công tác của hoạt động Bảo tàng. Sưu tầm sẽ tạo cơ sở vật chất - những di tích gốc là nguồn sử liệu đầu tiên của nhận thức về các sự kiện, hiện tượng của quá trình phát triển lịch sử tự nhiên và xã hội. Từ nhận thức đó, những ngày đầu chúng tôi đã tập trung sưu tầm theo chuyên đề, thời gian khoảng dưới 15 ngày/1 đợt/nhóm khoảng 5 cán bộ. Muốn sưu tầm theo phương pháp này đạt kết quả tốt, người sưu tầm phải nghiên cứu tư liệu, các loại sách báo đã công bố, lời kể của các nhân chứng, các tổ chức đoàn thể liên quan đến đề tài sưu tầm, rồi sau đó bắt tay vào viết đề cương và kế hoạch sưu tầm. Đề cương và kế hoạch sưu tầm được xem là cơ sở khoa học được Giám đốc bảo tàng phê duyệt. Khi tiến hành sưu tầm nhất nhất phải tuân thủ theo đề cương. Trong quá trình sưu tầm nếu phát hiện ra những loại hình hiện vật nằm ngoài đề cương, phải tranh thủ bổ sung, gợi mở nội dung kịp thời, đặt vấn đề với chủ nhân để làm sao sưu tầm được những nhóm chủ đề hiện vật ngoài chủ đề chính. Vấn đề này rất có ý nghĩa nhằm tạo cơ sở cho kế hoạch sưu tầm trong các đợt tiếp theo.

 Đoàn sưu tầm dù ít hoặc nhiều người cũng phải cử ra một trưởng đoàn để quán xuyến công việc như liên hệ với chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể nơi đến sưu tầm. Mặt khác xác định giá trị, trị giá của hiện vật để quyết định hình thức trao đổi bằng tiền mặt khi thấy cần thiết. Đặc biệt, đối với cán bộ sưu tầm phải phát huy cao trình độ, nhận thức, không những tinh thông về khả năng chuyên môn mà đòi hỏi phải giỏi về công tác dân vận. Bởi vì trong nghệ thuật giao tiếp cũng đòi hỏi phải mang tính khoa học cao. Lúc đó mới hoà nhập được bức trường ngăn cách giữa một cán bộ thực thi với chủ nhân, nghĩa là phải thể hiện thế nào mình/ cán bộ như là con cháu của họ. Không khí buổi tiếp chuyện cởi mở, vui vẽ bao nhiêu thì kết quả thu được tốt bấy nhiêu.

Đối với chủ đề sưu tầm hiện vật dân tộc học các dân tộc thiểu số ở Quảng Trị, cái mấu chốt là phải nghiên cứu, nắm bắt được các phong tục tập quán; hiểu được một số từ ngữ thông dụng để khi giao tiếp họ xem mình là đối tượng rất am hiểu, sẻ chia, quan tâm đến đời sống tinh thần và cũng là người có trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn các giá trị truyền thống của đồng bào. Qua các đợt điền dã, nghiên cứu, sưu tầm tại địa phương chúng tôi rút ra bài học quý báu và có giá trị cao: Trong lần tiếp xúc đầu tiên phải gây được tình cảm và ấn tượng tốt với đồng bào/ “vạn sự khởi đầu nan” - một người khen tốt là cả bản làng khen tốt. Có như vậy chắc chắn hiệu quả công tác sưu tầm luôn đạt được kết quả cao và sẽ vượt khỏi tầm mong mỏi của cán bộ sưu tầm trong chuyến công tác. Khi thực thi công vụ cán bộ sưu tầm luôn ghi chép cẩn thận, vừa tạo được sự quan trọng của công việc trong con mắt người dân và vừa tạo được cơ sở để hoàn thiện hồ sơ khoa học, pháp lý sau khi về xử lý tại Bảo tàng.

Ngoài ra, trong khi thực hiện nhiệm vụ phải trình các thủ tục cần thiết với chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể về thời gian, nhiệm vụ, nội dung sưu tầm để tranh thủ sự góp ý và tạo điều kiện thuận lợi của cơ sở trong quá trình công tác. Nếu những địa bàn có các tổ chức đoàn thể hoạt động mạnh thì đoàn sưu tầm nên tổ chức một Hội nghị gồm đại diện các đoàn thể và chính quyền địa phương nhằm thông qua mục đích, ý nghĩa và chủ đề đợt sưu tầm. Một mặt là thể hiện việc làm của đoàn đúng với chủ trương, đường lối của đảng và nhà nước. Mặt khác sẽ tạo được sự thống nhất ủng hộ của các tổ chức đoàn thể để tranh thủ hợp tác, cung cấp thông tin, giới thiệu các nhân chứng đã và đang lưu giữ những hiện vật mà đoàn cần sưu tầm.

Cứ như vậy hoạt động của Bảo tàng ngày càng thấy hướng đi đó là đúng đắn, phù hợp và khoa học. Mỗi lần nhà trưng bày bổ sung tại các di tích được ra mắt là một lần niềm vui lại đến, đó là sức mạnh, là động lực an ủi kịp thời cho những người thầm lặng thu thập, gom góp, cóp nhặt từng hiện vật “tha” về kho Bảo tàng. Điều vui sướng nhất là khi ngoãnh mặt nhìn lại mới thấy hai mươi năm sưu tầm, hiện vật phong phú về loại hình, đa dạng về chất liệu gồm nhiều lĩnh vực khác nhau. Những sưu tập hiện vật và hiện vật mới sưu tầm góp phần định hình tốt cho các chủ đề trưng bày. Tổng thể nhà trưng bày bảo tàng khái quát tương đối rõ nét những giá trị văn hoá - lịch sử của vùng đất. Trong đó loại hình hiện vật khảo cổ học từ năm 1992 đến năm 2006 thông qua “kênh” hợp tác giữa Bảo tàng Quảng Trị với trung tâm văn hoá Việt Nam; trường Đại học tổng hợp Hà Nội do cố giáo sư Trần Quốc Vượng chủ trì, trường Đại học khoa học học Huế, các chuyên gia nghiên cứu của Đức, Nhật Bản; Viện Khảo cổ học... qua nhiều đợt nghiên cứu, điền dã, khai quật đã thu thập được một số lượng hiện vật phong phú thuộc nhiều giai đoạn lich sử như Sơn vi, Hoà Bình, hậu kỳ đá mới - sơ kỳ kim khí.. đến những di vật Chămpa, Đại Việt phong phú tạo nền tảng khoa học trong công tác giới thiệu trưng bày một cách thuyết phục. Đặc biệt, trong lịch sử chống ngoại xâm của nhân dân ba dân tộc anh em ở Quảng Trị rất nhiều loại hình hiện vật thuộc nhóm “chiến tranh và cách mạng” cũng được lên kế hoạch sưu tầm bằng nhiều con đường: nhân dân lưu giữ, kỷ vật cá nhân, các tổ chức đoàn thể, các đơn vị quân đội đã từng tham gia chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị hết lòng ủng hộ. Chính vì vậy số lượng hiện vật bổ sung kho cơ sở từ những hiện vật nhỏ như những chiếc bình đựng nước, con dao, con dấu, tấm huân chương, cây bút... cho đến những hiện vật thể khối lớn như xe ô tô, máy bay, pháo phòng không, pháo mặt đất... đã đưa về Bảo tàng và tạo nên được sức hấp dẫn lý thú của không gian ngoại thất, góp phần rất lớn cho việc giải quyết giải pháp trưng bày ở ngoài trời.

Cho đến nay hiện vật trưng bày tại Bảo tàng như một bức tranh lịch sử - văn hoá thu nhỏ của không gian miền đất Quảng Trị, tất thảy đều minh chứng cho tiến trình hình thành và phát triển của đất và người Quảng Trị, cũng như việc giới thiệu một thời kỳ lịch sử hào hùng và lưu dấu, ghi công các thế hệ cha anh đã đổ máu xương giành giật từng bụi cây, ngọn cỏ, giành độc lập tự do cho tổ quốc. Trưng bày tại Bảo tàng còn hàm chứa ý nghĩa mang tính nhân văn sâu sắc là góp phần xoa dịu nổi đau cho các gia đình thương binh, thân nhân các anh hùng, liệt sĩ và an ủi linh hồn người đã khuất ở cõi vĩnh hằng và góp phần rất lớn vào công tác giáo dục truyền thống yêu quê hương đất nước cho các thế hệ mai sau... Thật đáng tự hào, sau hai mươi năm sưu tầm Bảo tàng Quảng Trị đã bổ sung một số khối lượng hiện vật khổng lồ gần 1,5 vạn hiện vật; hàng ngàn ảnh tư liệu và tư liệu lịch sử - là nguồn sử liệu khoa học đưa vào trưng bày tại Bảo tàng hiện nay.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ sưu tầm hiện vật, cái cần nhất cho đoàn nên tóm tắt nội dung và thống kê sơ bộ các loại hình hiện vật, kết quả chuyến sưu tầm để tổ chức báo cáo trước các tổ chức, đoàn thể và đại diện một số gia đình ở cơ sở nhằm đánh giá kết quả, giá trị của từng hiện vật và dự kiến kiến bổ sung vào công tác xây dựng sưu tập hiện vật ở kho Bảo tàng phục vụ cho công tác giới thiệu trưng bày. Đồng thời khi về đến cơ quan phải thực hiện ngay một báo cáo khoa học của chuyến sưu tầm hiện vật gửi Ban giám đốc, các thành viên Hội đồng khoa học để thông qua công tác thẩm định hiện vật bổ sung cho kho. Mặt khác, đây cũng là điều kiện quan trọng gửi cho kế toán phục vụ công tác thanh, quyết toán được khoa học, hợp pháp, đầy đủ theo quy chế của công tác sưu tầm hiện vật đã quy định. Có như vậy, công tác sưu tầm tại Bảo tàng ngày sẽ nhận được sự quan tâm sâu sắc của Lãnh đạo cấp trên về đầu tư kinh phí cho những kỳ tiếp theo và góp phần khẳng định sưu tầm là khâu quan trọng trong các chức năng tác nghiệp, là sự sống còn của Bảo tàng từ xưa đến nay.

Ngoài những đối tượng trên, cán bộ sưu tầm phải lưu tâm đến nguồn tài liệu, hiện vật có giá trị của các cá nhân là thành viên của phân hội Bảo tàng và cổ vật lưu giữ. Bởi họ là những người vui thú thưởng ngoạn, đam mê sưu tầm và xây dựng các sưu tập hiện vật mà phần lớn là cổ vật mà mấy chục năm qua họ dày công sưu tầm để xây dựng nên những sưu tập hiện vật có giá trị và thậm chí còn được gọi là quý hiếm. Quá trình sưu tầm hiện vật có thể khẳng định đây là nguồn bổ sung tốt nhất và thuận lợi nhất cho kho cơ sở. Cũng thông qua con đường này, Bảo tàng nên xây dựng các “vệ tinh” ở các địa phương để họ cung cấp thông tin về những hiện vật mới được phát hiện để Bảo tàng có chương trình, kế hoạch sưu tầm kịp thời. Bên cạnh đó, cán bộ sưu tầm cần nghiên cứu những đối tượng là các cá nhân, tổ chức; các Bảo tàng ở Trung ương và trong khu vực để tìm nguồn tư liệu, hiện vật sưu tầm bởi kinh nghiệm cho thấy trong thời gian qua từ những nguồn này mà Bảo tàng Quảng Trị đã sưu tầm được hàng ngàn ảnh tư liệu, văn bản tài liệu cổ, hiện vật và phục chế được rất nhiều loại hình hiện vật phục vụ tốt cho công tác trưng bày tại Bảo tàng.

Quá trình lên kế hoạch cho đến các bước sưu tầm để đưa hiện vật về kho cơ sở diễn ra rất nhiều công đoạn và mất rất nhiều thời gian. Mỗi hiện vật hoặc mỗi sưu tập hiện vật luôn gắn với những giá trị lịch sử, khoa học của từng thời kỳ hoặc từng gian đoạn lịch sử của quê hương của dân tộc. Do vậy, sau từng đợt sưu tầm, cán bộ chuyên môn phải chọn ra những hiện vật có giá trị để viết bài giới thiệu trên các phương tiện thông tin đại chúng ở địa phương và trung ương nhằm giới thiệu những hiện vật mới được phát hiện. Những hiện vật Bảo tàng vừa sưu tầm được (trước đây do nhân dân lưu giữ) đã được giới thiệu, phổ biến sẽ làm tăng thêm lòng tự hào cho những người đã đóng góp hiện vật nên chắc chắn trong những chuyến sưu tầm tiếp theo người dân sẽ ủng hộ cao hơn, tạo điều kiện thuận lợi hơn để cán bộ sưu tầm hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Những gì đúc rút sau hai mươi năm sưu tầm hiện vật dù chưa phải là tối ưu nhưng đó cũng là những bài học quý báu sàng lọc từ những tháng ngày dầm mưa dãi nắng với nghề nghiệp với trường đời; là kết quả của bao công sức, bao mồ hôi, bao nước mắt của nhiều thế hệ cán bộ khổ công chịu đựng và vượt khó. Những lần trèo đèo, vượt suối ở vùng rừng núi xa xôi, hiểm trở nơi vùng biên cương của tổ quốc đến những tháng ngày xuyên qua những màn mưa trắng xoá, những cơn gió gió đông rét cắt da, cắt thịt hay những cơn gió lào hừng hực nơi những xóm láng của quê hương Quảng Trị thân yêu là cả những chuỗi ngày gắn bó sâu nặng của cán bộ Bảo tàng - những chiến sĩ văn hoá trên mặt trận bảo tồn các di sản văn hoá của dân tộc. Rất đáng tự hào!

TRÍCH TỪ ẤN PHẨM: 20 NĂM BẢO TÀNG QUẢNG TRỊ - TÁC GIẢ: NGUYỄN THANH TÙNG

 Liên hệ - Góp ý  Quay lại!

Bình luận của bạn:

Bình luận bạn đọc (0)

CÁC TIN KHÁC
NGHỀ CHẺ ĐÁ Ở VÙNG TÂY GIO LINH (5/11/2018)
VỀ NHÓM HIỆN VẬT "HỦ GẠO TIẾT KIỆM" TẠI BẢO TÀNG QUẢNG TRỊ (5/9/2018)
ỨNG DỤNG TIN HỌC TRONG VIỆC QUẢN LÝ VÀ KHAI THÁC THÔNG TIN HIỆN VẬT TẠI BẢO TÀNG QUẢNG TRỊ (16/8/2018)
VÀI NÉT VỀ CÔNG TÁC TUYÊN TRUYÊN HƯỚNG DẪN VÀ GIỚI THIỆU KHÁCH THAM QUAN TẠI BẢO TÀNG QUẢNG TRỊ (14/8/2018)
(6/8/2018)
DI TÍCH VĂN HÓA CHĂM PA Ở QUẢNG TRỊ - NHÌN TỪ NHỮNG HUYỀN TÍCH ĐÃ ĐƯỢC VIỆT HOÁ (25/7/2018)
MỘT SỐ PHÁT HIỆN MỚI VỀ KHU CÔNG XƯỞNG CHẾ TÁC CÔNG CỤ ĐÁ CỦA NGƯỜI NGUYÊN THUỶ Ở XÃ HƯỚNG LẬP, HUYỆN HƯỚNG HOÁ, TỈNH QUẢNG TRỊ. (21/6/2018)
THƯỢNG THƯ LÊ TRINH - MỘT ĐẠI THẦN TRIỀU NGUYỄN CÓ TÌNH CẢM VỚI QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC (4/6/2018)
VỀ CÔNG TÁC XÂY DỰNG SƯU TẬP HIỆN VẬT TẠI BẢO TÀNG QUẢNG TRỊ. (4/6/2018)


Thiết kế bởi: Công ty TNHH MTV Xa Lộ Thượng mại